Αρχική ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ Πωλ Κλωντέλ, ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς ποιητές του γαλλικού λυρισμού

Πωλ Κλωντέλ, ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς ποιητές του γαλλικού λυρισμού

1075
0
Σ

Στις 23 Φεβρουαρίου 1955 πέθανε ο Πωλ Κλωντέλ, «Γάλλος ποιητής, «-γράφει στο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ η Τατιάνα Τσαλίκη-Μηλιώνη-«θεατρικός συγγραφέας, διπλωμάτης και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας(από το 1946). Από τους πιο αντιπροσωπευτικούς ποιητές του γαλλικού λυρισμού, επινόησε τον προσωπικό κλωντελικό «εδαφιακό» στίχο(verser) και τον χρησιμοποίησε στα έργα του.

»Ο Κλωντέλ γεννήθηκε στο χωριό Villeneuve-sur-Fere en Tardenois της επαρχίας Aisne της Καμπανίας. Η μητέρα του καταγόταν από οικογένεια κληρικών. Το 1882 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και το 1886 ο Κλωντέλ γράφτηκε στη Νομική Σχολή και στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών. Τον ίδιο χρόνο, σε ηλικία 18 χρόνων, έζησε μια βαθύτατη εμπειρία που τον οδήγησε σε πνευματική απελπισία, την οποία ξεπέρασε με τη βοήθεια της «πνευματικής σωτηρίας»-κεντρικό θέμα στα έργα του. Αυτή έχει δυο αφετηρίες που τελικά συναντώνται: την ποιητική και τη θρησκευτική. Η ποιητική τέχνη θεμελιώνεται πάνω στην πίστη και η ανακάλυψη του Θεού συνεπάγεται την ανακάλυψη της αποστολής του ποιητή, που, όπως ο Αδάμ, καλείται και αυτός να συνεχίσει τη Θεία Δημιουργία. Οι πηγές της έμπνευσής του είναι διάφορες: ο Αισχύλος(μετέφρασε τον Αγαμέμνονα, τις Χοηφόρες και τις Ευμενίδες), ο Πίνδαρος, η Βίβλος και ο Ρεμπώ, του οποίου οι Εκλάμψεις και το Μια Εποχή στην Κόλαση, που τα ανακάλυψε το 1886, έθρεψαν τη σκέψη του και εμπλούτισαν την τεχνική του. Συνέπεια αυτής της συνάντησης είναι η απελευθέρωση της γλώσσας. Τα Χριστούγεννα του 1886, παρακολουθώντας τη λειτουργία στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων, θα υποστεί «την κρίση» που θα σημαδέψει τη ζωή και το έργο του: «… τα παιδιά έψελναν το Μεγαλυνάρι… και τότε συνέβη το γεγονός που από τότε κυριαρχεί  σ’ όλη μου τη ζωή. Σε μια στιγμή η καρδιά μου αγγίχτηκε και πίστεψα». Λίγο αργότερα συνδέθηκε με τον κύκλο των συμβολιστών του Μαλλαρμέ και δημιούργησε φιλίες με διάφορους λογοτέχνες. Το 1980 πέτυχε πρώτος στις εξετάσεις του Υπουργείου Εξωτερικών και άρχισε τη διπλωματική του σταδιοδρομία παράλληλα με τη λογοτεχνική. Το 1893 ο Κλωντέλ πήγε στις ΗΠΑ όπου αρχικά υπηρέτησε ως αναπληρωτής πρόξενος και στη συνέχεια ως προϊστάμενος του γραφείου της Βοστώνης. Από το 1895 και ως το 1909 υπηρετούσε σχεδόν συνεχώς στην Άπω Ανατολή. Επιστρέφοντας στη Γαλλία συνεργάστηκε με το νεοϊδρυμένο τότε από τους Αντρέ Ζιντ, Ζακ Κοπώ και Ζαν Σλομπερζέ περιοδικό Nouvelle Revue Francaise. Στη συνέχεια(1912-1914) τοποθετήθηκε πρόξενος στην Πράγα, στη Φρανκφούρτη και στο Αμβούργο, ενώ το 1914, με την κήρυξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, εγκατέλειψε τη Γερμανία. Ακολούθησε σύντομη παραμονή του στην Ιταλία και κατόπιν διορίστηκε πληρεξούσιος υπουργός στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Τον συνόδευσε εκεί ως γραμματέας του ο μουσικός Νταριύς Μιλώ, ο οποίος μελοποίησε πολλά του ποιήματα και έγραψς το λιμπρέτο στον Χριστόφορο Κολόμβο(Christophe Colomb), που παίχτηκε στην Όπερα του Βερολίνου το 1929. Το 1920 ο Κλωντέλ ήταν πληρεξούσιος υπουργός στην Κοπεγχάγη, στα 1921-1927 πρέσβης στην Ιαπωνία, στη συνέχεια(1927-1933) στην Ουάσινγκτον και τέλος στις Βρυξέλλες. Το 1936 αποσύρθηκε από τη διπλωματική υπηρεσία. Ένα χρόνο πριν, το 1935, η Γαλλική Ακαδημία είχε απορρίψει την υποψηφιότητά του και μόνο το 1946 τον δέχτηκε πανηγυρικά ως μέλος της. Το 1952 η Όπερα παρουσίασε το ορατόριό του Η Ιωάννα στην πυρά(Jeanne au bucher, 1939) με μουσική του Αρτύρ Ονεγκέρ. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του αποτραβηγμένος στο κτήμα του, στο Μπρανγκ, στο Ντωφινέ, αφοσιωμένος στη μελέτη της Αγίας Γραφής, την οποία σχολίασε και σαν οραματιστής.

»Τα έργα του Κλωντέλ διακρίνονται σε ποιητικά, θεατρικά, δοκιμιακά και σχόλια στην Αγία Γραφή και είναι όλα σφραγισμένα από τη θερμή πίστη του στον καθολικισμό. Τα ποιητικά έργα του αποτελούν ύμνο στη Δημιουργία. Το 1918 εξέδωσε τις Πέντε μεγάλες ωδές(Cinq grandes odes), που αντιπροσωπεύουν και την τελική διαμόρφωση της τεχνικής του «βερσέ», ενός εκτεταμένου στίχου-εδαφίου με ακατανόητο ρυθμό και μέτρο που η πηγή του βρίσκεται στη Βίβλο. Αναφέρουμε επίσης την Καντάτα για τρεις φωνές(La Cantate a trois voix, 1914) και το Στέφανο ευλογίας(Corona benignitatis anni Dei, 1915).

Ως δραματικός συγγραφέας ο Κλωντέλ συνέθεσε έργα γεμάτα χριστιανικό μυστικισμό, όπου συχνό θέμα αποτελεί η σύγκρουση ανάμεσα στον έρωτα και την αμαρτία. Σημαντικότερα είναι: Χρυσό κεφάλι(Tete d’ or, 1890), Η Πόλη(La Ville,1893), Η νεαρή Βιολαίν(La Jeune fille Violain, 1926), το πιο προσιτό και γνωστότερο έργο του Κλωντέλ, γεμάτο συμβολισμό και ποίηση που θεωρείται το αριστούργημά του. Σ’ αυτό η ηρωίδα Βιολαίν θα φορτωθεί το σταυρό του μαρτυρίου της και από τη «θυσία» της θα αναπηδήσει η «Θεία χαρά». Έργα του είναι ακόμη: Η Ανταλλαγή(L’ Echange, 1901), Ο Ευαγγελισμός(L’ Annonce faite a Marie, 1912), με κεντρικό θέμα τη σωτηρία, η ιστορική τριλογία Ο όμηρος(L’ Otage,1911), Το σκληρό ψωμί(Pa;in dur, 918) και Ο ταπεινωμένος πατέρας(Le Pere humle, 1916). Το ατλαζένιο γοβάκι(Le Soulier de satin,1929) χαρακτηρίζεται ως έργο μπαρόκ και ρομαντικό και αποτελεί τη σύνοψη όλων των ποιητικών και δραματικών θεμάτων του Κλωντέλ, όπου συμπλέκεται η περιπέτεια της προσωπικής ζωής του με την πορεία του κόσμου. Ο φλογερός έρωτας συγκρούεται με την υψηλή ηθική αντίληψη και καταλήγει στην αμοιβαία παραίτηση. Η συμφιλίωση συντελείται με το θάνατο και τη θυσία. Ο κλήρος του μεσημεριού(Le Partage du mili, 1908) είναι ο απόηχος μιας προσωπικής ερωτικής εμπειρίας του συγγραφέα, που έχει εμπνεύσει και Το ατλαζένιο γοβάκι. Κεντρικό θέμα του είναι η μοιχεία και η σύγκρουση ανάμεσα στο κάλεσμα του Θεού και το κάλεσμα της σάρκας. Η γυναίκα παρουσιάζεται σαν πνεύμα του κακού και συνάμα μυσταγωγός. Το τελικό μήνυμα του έργου είναι πως και η αμαρτία υπηρετεί τη Θεία Χάρη.

Από τα δοκίμια του Κλωντέλ και τα σχόλια στη Βίβλο αναφέρουμε ενδεικτικά: Ποιητική Τέχνη(Art poetique, 1907), Θέσεις και προτάσεις(Positions et propositions I, 1928, II, 1934), Γνωριμία με την Ανατολή(Conaissance de l’ Est, 1900), Ένας ποιητής κοιτάζει το Σταυρό(Un Poete regarde la Croix, 1935), Παρουσία και προφητεία(Presence et prophetie, 1942). Ο Πωλ Κλωντέλ ερωτά: Άσμα Ασμάτων(paul Claudel interroge: Le Cantique des Cantiques, 1948), Η Αποκάλυψη(L’ Apocalypse, 19552).

»Η ποικιλία των μορφών στα έργα του Κλωντέλ δεν μειώνει την ενότητα της δομής, του τόνου και του ρυθμού. Ο λόγος γι’ αυτόν έχει διπλή δομή, το διάλογο και το μονόλογο, και ο χρόνος είναι ο παλμός που προκαλεί στη γλώσσα την εναλλαγή του διαλόγου και του μονολόγου, όπως αυτοί εκφράζονται στα ποιητικά και τα δραματικά έργα του. Η ενότητα της πίστης και της ποίησης αναδείχνει τον ποιητή μιμητή της Δημιουργίας. Οι δυο πηγές του λυρισμού είναι το «πιστεύω» της καθολικής εκκλησίας και το ψυχολογικό βάθος του ποιητή. Μεταξύ άλλων, επηρέασε τους Πιερ Εμμανουέλ, Σαιν Τζων Περς και Αν-Κλωντ Ρενάρ.

»Πολλά έργα του Κλωντέλ μεταφράστηκαν στα ελληνικά, όπως Ο δρόμος του σταυρού(Le Chemin de la croix), Στίχοι εξορίας(Vers d’ exil), Ο κλήρος του μεσημεριού από τον Τάκη Παπατσώνη, Η Παναγιά το μεσημέρι(La Vierge a midi),από τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και το Μεγαλυνάρι(Magnificat) από τον Αντρέα Καραντώνη. Παίχτηκαν επίσης στο θέατρο τα εξής: Η Θυσία(La Jeune fille Violaine), (Πάνθεον, 1944, σε μετάφραση Στάθη Σπηλιωτόπουλου), Ο Ευαγγελισμός(Εθνικό Θέατρο, σε μετάφραση Μυρτιώτισσας) και Το ατλαζένιο γοβάκι(Εθνικό Θέατρο, 1944, σε μετάφραση Π. Πρεβελάκη).

 

Παπαθανάκης Σταύρος

Σ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here